GROENINGEN OP DE KAART: WAT IS DAT?

Groeningen? Bedoel je misschien Groningen? Nee, je hoort het goed: Groeningen. Het is de verzamelnaam voor een heleboel kleine en grote natuurgebieden, meren en omliggende landschappen ten oosten, zuiden en westen van de stad Groningen. Samen vormen deze gebieden de blauwgroene gordel onder de stad. Daar waar stad en land bijna natuurlijk in elkaar overlopen.

 

Groeningen strekt zich uit van de Marumerlage en het Leekstermeer in het westen, tot aan de oevers van het Zuidlaardermeer in het zuiden en het Roegwold en het Schildmeer in het oosten. Het gebied ligt in zes verschillende gemeenten in de provincies Groningen en Drenthe. Mensen laten er hun hond uit, sporten er of genieten van de natuur. Boeren en andere ondernemers oefenen er hun bedrijf uit tussen al het pracht en praal.

HOE TE BEREIKEN

Kom je uit het noorden? Slenter over de Waddenzee, loop door de Groninger klei en wandel door de stad Groningen. Of - als u vanuit het zuiden komt - volg een van de oude routes over de Hondsrug. Voor je het weet zit je midden in de 'natuurlijke achtertuin' van Groningen: Groeningen. Als u in dit gebied woont, kent u waarschijnlijk een of meer natuurreservaten. Misschien heb je al een fietstocht gemaakt rond het Zuidlaardermeer, roeiend in het Friesche Veen, vogels in het Leekstermeer bezichtigd, de beeldentuin van de Fraeylemaborg bezocht of gewoon op het strand van de Hoornseplas gelegen? Allemaal delen van Groeningen.

Wat zie je van bovenaf? Vlieg mee op de vleugels van een zeearend (ja, die zijn er echt) en zie wat de vogels zien als ze boven het gebied cirkelen: een veelkleurige lappendeken van landschappen.

 

Het eerste dat opvalt is dat het zo’n groot gebied is. Als een ketting van aaneengeregen bonte kralen slingert het zich om de bewoonde gebieden heen. Ook ligt het laag en is het er nat. Er zijn meren, ‘wetlands’ en grote stukken moerasveen. Het groene van Groeningen is dus eigenlijk meer ‘blauwgroen’.

 

Wat ook opvalt is de variatie. Niets is hetzelfde. Er groeit, bloeit en leeft van alles. Onder invloed van de jaargetijden en elementen verandert het gebied voortdurend. Mensen hebben het gemaakt tot wat het nu is en grijpen nog steeds in, maar de natuur krijgt steeds meer vrij spel.

 

De lage stukken land zijn veengrond. Veen bestaat uit onverteerde plantenresten en ontstaat wanneer planten onder water komen te staan en van de lucht worden afgesloten. Vroegere inwoners van Groeningen groeven grote stukken veen af, droogden dit en gebruikten het vervolgens als brandstof: turf. Hierdoor werd het land steeds lager. Het water komt uit de lucht, uit de beekjes en de riviertjes die vanaf de hoger gelegen Hondsrug stromen. De laag van keileem en potklei in de bodem maakt dat het water blijft staan.

 

Tussen de open ruimte zie je hier een daar hogere plekken: ruggen van zandgrond. Daar staan de meeste huizen en is het groen hoger. Middenin het gebied tref je bijvoorbeeld een aantal landgoederenzones met veel bomen aan. Wat opvalt is hoe dichtbij de natuur tegen de woonkernen aan ligt en er op veel plekken zelfs mee vervlochten is.

 

HET IS ER ALTIJD GEWEEST, MAAR NIEMAND DIE HET WEET

GROENINGEN HET GEBIED: WELKE WAARDE HEEFT HET?

Groeningen heeft een aantal belangrijke functies. Soms kun je de waarde hiervan in geld uitdrukken, maar vaak ook niet. Dan zijn de opbrengsten juist ecologisch of maatschappelijk van aard.

 

Groeningen bezit het blauwe goud: het water. Als er te veel regen valt in de stad, fungeren delen van het gebied als waterberging. Geen overbodige luxe in een gebied dat net als de rest van Nederland onder de zeespiegel ligt. Groeningen zorgt ervoor dat je in de stad geen natte voeten krijgt. Daarnaast wordt water in het gebied gewonnen en gezuiverd tot drinkwater. De meren en de uitgestrekte ‘wetlands van het Noorden’ zijn daarnaast een thuis voor zeldzame planten en dieren zoals moerasvogels en otters. Groeningen zorgt er dus tegelijkertijd voor dat we onze huizen droog houden en dat we een grote diversiteit aan planten en dieren in stand kunnen houden.

 

Daarnaast heeft Groeningen ook het bruine goud: het veen. Wist je dat veen heel geschikt is om CO2 uit de kringloop te halen? Dat wordt koolstoffixatie genoemd. De ‘laagveengordel’ van Groeningen draagt dus direct bij aan een schonere lucht. Net als een regenwoud.

 

Naast de natuur wordt er ook gewoond, gewerkt en gerecreëerd in Groeningen. Spoorbanen en wegen hebben de regio goed toegankelijk gemaakt. Er wonen meer mensen dan ooit tevoren en die doen er van alles. Veel mensen zoeken na een drukke werkdag in de stad de rust op in hun Groeningse huizen, of kalmeren in de prachtige natuur. Wist je dat veel groen om je heen soms echt een heilzame werking kan hebben? Daarnaast wordt er in Groeningen ook hard gewerkt: talloze ondernemers runnen hier hun eigen bedrijf.

 

Maar er liggen nog veel meer kansen voor Groeningen. Wist je dat je met al dat groen nog veel meer kunt doen? Maar er zijn ook bedreigingen. De invloed van industriële landbouwmethoden in de randzones is aanzienlijk. Kansen voor transitie moeten wij juist in deze zones gaan stimuleren.

GROENINGEN HET PROJECT: WAAR LIGGEN DE KANSEN?

De verschillende natuurgebieden die samen Groeningen vormen bestaan al lang of zijn recent ontwikkeld. Ze hadden nooit veel met elkaar te maken. De gemeenten en provincies in de regio Groningen – Assen viel dit op en lieten een eerste verkenning maken, waarin het laagveengebied juist eens als één geheel werd beschouwd. Bureau Elzinga & Oterdoom sprak vervolgens met overheden en belangenorganisaties en deed onderzoek. In 2013 verscheen hun

eerste verkenning van het gebied: ‘De Laagveengordel’.

 

Wat kwam er uit dit onderzoek? In de eerste plaats dat het gebied een ‘wetland van formaat’ is. Uniek omdat het zo groot is en door de wisselende waterstanden veel bijzondere natuur heeft. Het gebied zou wel eens het mooiste woonwerklandschap én het grootste waterbergingsgebied van Nederland kunnen worden. Dat laatste punt is extra belangrijk, omdat door bodemdaling en klimaatverandering de kans op extreem weer en overstromingen toeneemt.

 

Ook liet het onderzoek zien dat één Groeningen een goede impuls kan zijn voor de recreatie en toerisme in het gebied. Vaak ontgaat mensen de maatschappelijke, klimatologische én economische waarde van het gebied, omdat het zo versnipperd is. Bekijk je het gebied echter als geheel, dan zie je al snel dat er nog veel meer mogelijk is.

 

DE LAAGVEENGORDEL: EEN EERSTE VERKENNING VAN HET GEBIED

EEN GEZAMENLIJK GEDRAGEN AGENDA

Het wachten was op partners die het onderzoek verder wilden brengen. In 2017 pakten Staatsbosbeheer en de Hanzehogeschool de handschoen als eersten op. Staatsbosbeheer werkte al een tijdje aan ‘De Groene Metropool’, een nationaal plan om steden meer met groene en waterrijke natuur te verbinden. De Hanzehogeschool zocht daarnaast meer aansluiting bij de beroepspraktijk en de eigen regio. Samen zagen zij kansen in het concept Groeningen en hebben

vervolgens talloze andere mogelijke partners bezocht.

 

Er is de afgelopen jaren al ontzettend veel gebeurd in een aantal deelgebieden in Groeningen, zoals het verbeteren van het waterpeil en het ontwerpen van slimme ecologische verbindingen. Door als organisaties uit verschillende gebieden samen te werken vanuit een gezamenlijke agenda, wordt er nog veel meer mogelijk in Groeningen.

 

"Netwerken als Groeningen hebben de toekomst"

- Kees Klomp

Directeur Stichting Maatschappij & Onderneming

Voorvechter Betekeniseconomie

 

In deze fase van het project willen de initiatiefnemers de regio bewust maken van het bestaan van  Groeningen. Het Netwerk Groeningen bestaat inmiddels uit 25 partners, maar zoekt altijd naar

uitbreiding. Ondernemers, natuurbeheerders, bewoners, maatschappelijke organisaties, docenten, studenten en onderzoekers –iedereen met belangstelling voor de toekomst van dit prachtige gebied mag meedenken en meedoen. In het Groeningen Netwerk bedenken de partners samen een kansrijke aanpak voor het behoud van de natuurlijke waarden van het gebied, waarbij tegelijkertijd mogelijkheden gecreëerd worden voor ondernemers. Hoe bewaar je dit evenwicht?

WAT IS ER AL GEBEURD?

De afgelopen jaren zijn in Groeningen de nodige maatregelen voor natuur en landschap in uitvoering gekomen of afgerond. Het rapport van ‘de Laagveengordel’ (Elzinga/Oterdoom, 2013)  heeft daar een impuls aan gegeven. De beherende natuur- en waterorganisaties hebben samen met de overheden forse waterbergingsgebieden, de grootste van Nederland, en omvangrijke laagveenmoerassen gerealiseerd. Samen met de grote meren een grote natuurparel van allure gelegen tegen de stad Groningen. In verschillende delen van het gebied worden en zijn inrichtings- en beheermaatregelen uitgevoerd. In het westelijke deel zijn de Onlanden ingericht en aan de zuidoostzijde van de stad stroomt de Hunze op natuurlijke wijze door de bebouwde omgeving. Ten oosten van de stad is het ‘Roegwold’ ontwikkeld, een geheel nieuwe wildernis.

 

Ook de verbindingszones voor trekkende diersoorten zoals de otter zijn inmiddels geagendeerd. De biodiversiteit in Groeningen neemt toe en is spannend en verrassend. De drie beherende organisaties zijn het Groninger Landschap, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer. Zij werken daarbij nauw samen. Ook in de wijken van de stad en inliggende dorpen zelf ontstaan allerlei initiatieven om te vergroenen.

DE GESCHIEDENIS VAN GROENINGEN

198.000

V. CHR.

800

1200

1855

2000

VANDAAG